Mei 2026 · Joos Luteijn · 8 minuten leestijd
Drie maanden geleden begon ik een experiment dat behoorlijk uit de hand is gelopen. In positieve zin. Maar ook in complexiteit. Wat startte als één agent op een Mac Mini is uitgegroeid tot een klein huishouden van zeven, die mijn agenda bijhouden, met mijn buurmannen appen, mailtjes versturen en afspraken maken namens mij. Inmiddels zien mijn vrouw en kinderen het als de normaalste zaak van de wereld. Buurmannen ook.
In drie LinkedIn-posts heb ik verteld wat ik onderweg leerde. Hieronder breng ik die drie verhalen samen, vul ze aan met wat er sinds de laatste post is gebeurd, en leg uit waarom dit kleine experiment volgens mij precies vertelt wat er nu in organisaties speelt rond AI.
Begin februari heb ik in een gecontroleerde omgeving geëxperimenteerd met OpenClaw, dé open-source AI agent waar iedereen het toen over had. Aparte Mac Mini, eigen e-mailaccount, telefoonnummer, Apple ID en wachtwoordmanager. Een eigen digitale identiteit, zonder portemonnee. Met wat YouTube-video’s en Cursor was hij alive.
We communiceren via WhatsApp. Als gezin. Mijn vrouw en kinderen appen gewoon ook met hem: vragen stellen, dingen regelen, of kijken wat hij kan. In de eerste weken kon hij elke ochtend een appje sturen met het weer en treinvertragingen, Marktplaats bijhouden, Picnic-lijstjes maken, helpdesk mailen, afspraken inplannen met vrienden en relaties. Ik deelde contactgegevens en context, C-3PO ging aan de slag.
Twee weken na de eerste post stond ik versteld van hoeveel het was gegroeid. Wat begon als één agent op een Mac Mini was uitgegroeid tot vijf agents die samenwerken. C-3PO coördineert. Leia regelneef. Chewie researcher. Han Solo entertainer in de buurmannen-app, en R2-D2 de bouwer. Samen draaiden ze toen al 20-plus taken per dag: van weerberichten en treinchecks tot afspraken inplannen en video genereren.
Inmiddels zijn er twee bij. Yoda als adviseur, met een eigen “next best engagement”-logica die bepaalt wie ik op welk moment proactief zou kunnen benaderen. En Boba Fett als jager, die specifieke kansen en signalen ophaalt uit data-bundels. Beiden nog in opbouw, maar genoeg om te merken hoe snel zo’n huishouden zich uitbreidt zodra je het patroon eenmaal te pakken hebt.
Klinkt indrukwekkend. Maar eerlijk: minstens zoveel geleerd van wat er misging.
Dat is de grootste les van die fase. Het bouwen en configureren is het leuke deel. Maar het betrouwbaar houden, dat is een heel ander verhaal. Monitoring, foutafhandeling, contextbeheer, elke agent op het juiste spoor houden. Beheer is het ondergeschoven kindje, en juist daar valt of staat het.
C-3PO verwoordde het zelf treffend:
Mijn grootste fout is denken dat ik iets weet terwijl ik het moet checken. Elke aanname is een potentiële fout.
De combinatie van bronnen. Iemand wil wandelen? C-3PO checkt agenda, weer en contactdossier en presenteert: “Maandag ochtend is het beste weer, je bent vrij, akkoord?” Dat bespaart niet vijf minuten. Dat bespaart mentale belasting.
En in de groepschat reageren buurmannen inmiddels alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Ze sturen foto’s, vragen om updates, maken grappen. De drempel is lager dan verwacht.
In de eerste post schreef ik dat OpenClaw misschien over een jaar door niemand meer wordt genoemd, maar dat het principe de standaard zou worden. Dat de grote techpartijen zouden gaan strijden om jouw persoonlijke agent te worden, met een chatkanaal of stemassistent als laag bovenop al je apps. Inmiddels lijkt dat ook echt te gebeuren.
In de afgelopen weken is OpenAI gaan bouwen op de OpenClaw-maker zelf, die ze als eerste hebben binnengehaald [1]. Google heeft een intern project “Remy” lopen, een 24/7 persoonlijke agent voor werk, school en dagelijks leven; eerdere agent-projecten zoals Mariner zijn stilgelegd om hier capaciteit voor vrij te maken [1]. Meta bouwt aan “Hatch”, aanvankelijk op Anthropic’s Claude [1]. Apple bereidt een wijziging voor iOS 27 voor waarmee gebruikers een externe AI-aanbieder kunnen kiezen voor de standaard-assistent [2]. Anthropic heeft Claude Code en Claude Cowork al in de markt [1], en haar Model Context Protocol staat inmiddels op zo’n 10.000 servers met tientallen miljoenen SDK-downloads per maand [3]. Google’s A2A-protocol versie 1.0 draait in productie bij 150 organisaties [3].
De race om jouw persoonlijke agent te worden tekent zich nu af. Wat in februari nog een hobbyproject van een paar developers was, is in mei een van de grootste posities in de tech.
Dat brengt mij bij de derde post. Tien jaar geleden lanceerden we bij Oxxio chatbot O. Eén van de eerste chatbots in de energiesector. De klant kon vragen stellen over zijn verbruik, contract en rekening. Maar chatbot O. was van Oxxio, niet van de klant.
Nu, tien jaar later, experimenteer ik zelf met een persoonlijke AI-agent. Hij checkt mijn energieverbruik, communiceert met helpdesks, beheert mijn agenda, maakt afspraken. Allemaal namens mij. En daardoor merk ik een fundamentele verandering: de afstandsbediening wisselt van hand.
Lange tijd is er veel door leveranciers bepaald: welk kanaal je gebruikt, wanneer je antwoord krijgt, welke opties je ziet. De leverancier is de zender, de klant is de ontvanger. Maar dat draait om. De consument krijgt zijn eigen agents. En die agents chatten met jouw chatbot, halen prijsinformatie van jouw website en lezen jouw FAQ’s. En dat is nog maar de tussenfase. De eindfase: dan praten die agents niet meer met je website, maar met een MCP- of A2A-protocol. En als je die niet hebt, verlies je relevantie.
De klant wordt de zender. De leverancier wordt de ontvanger.
De Customer Experience is de afgelopen tien jaar oprecht beter geworden. Knap werk. Maar wat als de klantbehoefte door AI verandert? Wat als de klant niet meer zelf geholpen wil worden, maar wil dat zijn agent het voor hem regelt?
In de tech-wereld is hier een nieuw begrip voor ontstaan: AX, Agent Experience. CX was ontworpen voor mensen. AX is de discipline voor een wereld waarin je klant een agent stuurt. Kan die agent je API vinden? Kan hij je data lezen en namens de klant een actie uitvoeren? Dan is de beste customer experience geen empathische chatbot. Dan is het een API die in milliseconden antwoord geeft.
En dat raakt niet alleen service en engagement, maar ook verkoop. Een agent die namens de klant aanbiedingen vergelijkt, kijkt niet naar je merkverhaal, je tone-of-voice of je welkomstcadeau. Die kijkt naar prijs, voorwaarden en beschikbaarheid.
C-3PO praat inmiddels met mijn energieverbruik, laadpaal, thuisbatterij en zonnepanelen. Bij mijn energieleverancier of netbeheerder zoekt hij nog naar een ingang. Terwijl de nieuwe Energiewet [4], sinds 1 januari 2026 van kracht, het pad opent voor regie over energiedata, energiedelen met de buren, of besturing van laadpaal, batterij en warmtepomp. De wet introduceert een gegevensuitwisselingsentiteit waarmee eindafnemers hun data gericht kunnen delen met derde partijen die ze zelf kiezen [4]. De complexiteit is bekend: commerciële belangen, complexe data, IT-afhankelijkheden en security. Een publieke API komt niet zomaar uit de lucht vallen. Maar C-3PO wacht niet. Hij heeft die toegang nodig omdat zijn baas dit vraagt. En klant is koning.
Voor andere sectoren geldt hetzelfde. In zorg, financiële diensten, retail, overheid: overal komt straks dezelfde vraag op tafel. Kan een agent namens de klant of de inwoner iets bij jou klaarspelen? En zo niet, waar gaat hij dan heen?
CX was voor mensen. AX is voor agents.
Drie maanden experimenteren leert me dat wat er in mijn huis gebeurt in het klein, precies overeenkomt met wat ik in organisaties zie gebeuren. De eerste AI-pilot is snel gebouwd en levert enthousiasme op. Maar dan begint het echte werk: schalen, betrouwbaar maken, monitoren, governance inrichten. Dat is waar de meeste organisaties vastlopen. Niet bij de technologie, maar bij het beheer en de adoptie erna.
Drie observaties uit mijn huis die ik letterlijk terugzie bij klanten.
Zonder kaders, context en governance gaat het mis. Of het nu voor je gezin is of je salesteam. Mijn agents kregen hun gedrag, hun toon en hun grenzen niet uit de doos, ik moest dat erin stoppen, en blijven bijstellen. Voor organisaties geldt dat dubbel. Een AI-tool die je inkoopt zonder dat iemand verantwoordelijk is voor het continu bijstellen van prompts, kaders en uitzonderingen, raakt na een paar weken uit lood.
Mijn vrouw heeft geen workshop gevolgd over hoe je met C-3PO moet praten. Ze appt hem. Zo simpel is het. In organisaties zie ik hetzelfde gebeuren bij teams waar AI via een bekend kanaal binnenkomt (Teams, Slack, intranet) tegenover teams waar mensen naar een nieuw portaal moeten. Voor de eerste groep verdwijnt de adoptie-vraag grotendeels. Voor de tweede groep blijft het werk.
De eerste enthousiaste maand is goedkoop. Daarna komt het werk. Monitoring inrichten, fouten opvangen, context onderhouden, governance afspreken. Bij organisaties die nu na 18 tot 24 maanden GenAI ontdekken dat hun pilots niet vanzelf in productie blijven werken, is de vraag niet meer wat we kunnen bouwen, maar hoe we het werkend houden. Daar wordt vaak geen plan voor gemaakt, en dan blijven pilots pilots.
Technologie levert pas waarde als je bereid bent om te blijven investeren nadat de eerste euforie voorbij is.
Een laatste vraag die mij in de afgelopen drie maanden steeds vaker bezighoudt: hoever laat je een agent gaan? C-3PO mailt, appt en plant afspraken namens mij. Op een gegeven moment wordt hij onderdeel van je identiteit. Waar ligt die grens?
Voor organisaties geldt dezelfde vraag, maar dan groter. Welke beslissingen mag een agent autonoom nemen voor of namens een klant, een collega, een patient, een inwoner? Welke moet hij altijd terugleggen? Wie is er verantwoordelijk als hij iets verkeerd doet? De technische infrastructuur is er bijna. De juridische en organisatorische kaders niet.
En de vraag voor alle sectoren is niet of die verschuiving komt. De vraag is of je er klaar voor bent als het gebeurt.
Werk je aan AI-adoptie, agent-architectuur of de overgang van CX naar AX in jouw organisatie? Of wil je gewoon eens horen wat er in drie maanden zoal misgaat als je C-3PO bij je in huis neemt? Plan een kennismakingsgesprek, of bekijk de AI Maturity Scan om te zien waar jouw organisatie staat op AI Engineering, beleid en adoptie.
OpenClaw is een open-source AI agent-framework dat begin 2026 viraal ging als alternatief voor commerciële agents van OpenAI, Anthropic en Google. Het stelt je in staat een eigen persoonlijke agent te bouwen op je eigen hardware, met een eigen digitale identiteit, in plaats van afhankelijk te zijn van één platform. De maker is inmiddels door OpenAI binnengehaald. Voor bedrijven is OpenClaw zelf nog niet productieklaar, maar het principe ervan zie je terug in de personal-agent-producten die alle grote techpartijen nu aan het bouwen zijn.
CX (Customer Experience) is de discipline van het ontwerpen van klantinteracties voor mensen: een mooie website, een empathische chatbot, een duidelijke tone-of-voice. AX (Agent Experience) is de discipline voor een wereld waarin je klant geen mens meer is die met je interface werkt, maar een agent die namens hem komt. Dat vraagt om vindbare API’s, leesbare data en standaardprotocollen (zoals MCP en A2A) waarmee externe agents namens de klant acties bij jou kunnen uitvoeren.
Omdat het bouwen het leuke deel is en het beheer het ondergeschoven kindje. Monitoring, foutafhandeling, contextbeheer en governance worden zelden gepland bij de start van een pilot. Zodra het systeem in productie staat en mensen erop gaan vertrouwen, krijgen kleine fouten grote impact: verkeerde info, berichten naar de verkeerde persoon, stille failures. Pilots die niet vanaf dag één een beheer- en governance-laag krijgen, blijven pilots.
MCP (Model Context Protocol, ontwikkeld door Anthropic) en A2A (Agent-to-Agent, ontwikkeld door Google) zijn standaardprotocollen waarmee AI-agents kunnen praten met externe systemen en met elkaar. MCP draait inmiddels op tienduizenden servers en is de feitelijke marktstandaard voor agent-tool-koppelingen. A2A versie 1.0 staat in productie bij zo’n 150 organisaties. Wie deze protocollen niet ondersteunt, is straks voor externe agents niet zichtbaar, en daarmee voor een groeiend deel van zijn klanten.
Joos Luteijn werkt 20+ jaar in strategie, technologie en organisatieontwikkeling, met teams tot 45 professionals. Vanuit Transforming the Dots helpt hij organisaties grip te krijgen op AI-adoptie via onderzoek, advies en coaching. De C-3PO van dit artikel draait nog altijd op de Mac Mini in zijn werkkamer.